Bốn dạng nhà phổ biến ở Việt Nam và vấn đề riêng của từng dạng
Phần lớn lời khuyên về nhà cửa được viết như thể mọi căn nhà đều giống nhau. Thực tế ở Việt Nam có vài dạng nhà rất khác nhau về cấu trúc, và mỗi dạng có một bộ vấn đề riêng — cái là chuyện lớn với nhà ống thì không tồn tại ở chung cư, và ngược lại. Bài này mô tả bốn dạng phổ biến nhất và vấn đề đặc trưng của từng dạng.
Nhà ống phố thị
Mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn, thường nhiều tầng, hai bên giáp tường nhà hàng xóm. Đây là dạng phổ biến nhất ở các đô thị Việt Nam, và hình dạng của nó sinh ra ba vấn đề gắn liền.
Ánh sáng và thông gió ở giữa nhà. Chỉ có hai mặt thoáng là trước và sau, nên phần giữa — thường là bếp hoặc phòng ăn — dễ tối và bí. Giải pháp quen thuộc là giếng trời, và nếu nhà bạn có thì việc giữ nó thông thoáng, không che chắn kín, là điều đáng để ý.
Cầu thang chiếm chỗ. Trong một mặt bằng hẹp, cầu thang ăn một phần đáng kể diện tích ở mỗi tầng. Đây cũng là chỗ tai nạn hay xảy ra — bậc phải đều nhau, đủ sáng, và có tay vịn chắc.
Tường chung với hàng xóm. Thấm từ nhà bên sang, tiếng ồn xuyên tường, và việc sửa chữa cần trao đổi với bên kia. Khi thấy vết ẩm trên tường giáp ranh, nói sớm khi vết còn nhỏ dễ hơn nhiều so với để thành hỏng cả hai bên.
Với nhà ống, ba việc đáng ưu tiên là giữ trục thoáng trước–sau, làm đủ sáng ở phần giữa, và bảo đảm cầu thang an toàn.
Căn hộ chung cư
Dạng đang tăng nhanh nhất ở các thành phố lớn. Đặc điểm căn bản: bạn không sở hữu phần vỏ — tường bao, cửa sổ, ống kỹ thuật, hành lang đều thuộc phần chung hoặc chịu quy định của ban quản lý.
Hệ quả thực tế:
- Không tự ý đục tường chịu lực, và nhiều thay đổi phải xin phép. Đây không phải chuyện thủ tục vặt mà là chuyện an toàn kết cấu cho cả toà nhà.
- Cửa căn hộ mở ra hành lang trong nhà, còn ban công mới là mặt nhìn ra ngoài — nên khi nói tới "hướng nhà" thì phải nói rõ đang lấy mốc nào, vì hai cách cho kết quả lệch hẳn.
- Thông gió phụ thuộc số mặt thoáng. Căn góc có hai mặt thì đối lưu được; căn giữa chỉ một mặt thì gần như phải dựa vào thiết bị.
- Tiếng ồn theo phương thẳng đứng — từ tầng trên xuống — là thứ ít ai lường trước khi mua.
- Ban công là không gian quý nhất trong căn hộ nhỏ, và cũng là chỗ dễ bị biến thành kho nhất.
Với chung cư, việc đáng làm nhất thường là tổ chức lại không gian bên trong — chia khu bằng đồ đạc thay vì xây tường, và giữ ban công đúng vai của nó.
Nhà cấp bốn và nhà vườn
Một tầng, thường có sân, nhiều mặt thoáng. Dạng này có ưu thế lớn về ánh sáng và thông gió mà hai dạng trên phải đi mua bằng thiết bị.
Bù lại, vấn đề đặc trưng nằm ở lớp vỏ tiếp xúc trực tiếp với thời tiết:
- Mái — nóng vào mùa hè và là nguồn dột phổ biến nhất. Chống nóng mái là khoản chi có hiệu quả rõ nhất với dạng nhà này.
- Nền và thấm ngược. Nhà một tầng trên nền đất ẩm hay có vệt ẩm ở dải chân tường.
- Ngập. Không có tầng trên để lánh, nên cốt nền so với mặt đường là con số quan trọng hơn hẳn.
- Côn trùng và mối. Gần đất, gần cây nên đây là chuyện thường xuyên chứ không phải thỉnh thoảng.
Nhà tập thể cũ
Các khu tập thể xây từ nhiều thập niên trước, vẫn còn nhiều người ở, và có một bộ đặc điểm riêng.
Diện tích nhỏ và đã bị cơi nới. Phần cơi nới thường không nằm trong thiết kế ban đầu, nên việc gia cố và chống thấm cho phần đó là chuyện cần người có chuyên môn xem xét, không nên tự phán đoán.
Hệ thống điện và nước đời cũ. Đây là nhóm đáng kiểm nhất: dây điện cũ không thiết kế cho lượng thiết bị ngày nay, và đường nước cũ hay rò trong tường.
Không gian chung. Hành lang, cầu thang, sân chung — việc sửa chữa và thay đổi ở đó liên quan tới nhiều hộ.
Với dạng nhà này, ưu tiên gần như luôn là an toàn điện và xử lý thấm, chứ không phải bố trí hay trang trí.
Cái chung của cả bốn dạng
Dù ở dạng nào, có bốn thứ luôn đáng làm trước và luôn đo được: an toàn điện và gas, thoát nước và chống thấm, ánh sáng ở chỗ bạn thật sự ngồi, và thông gió.
Bốn nhóm này không phụ thuộc vào dạng nhà, không phụ thuộc vào trường phái nào, và sai thì bạn cảm nhận mỗi ngày hoặc trả giá bằng an toàn.
Đọc một lời khuyên: nó viết cho dạng nhà nào
Đây là thói quen rất đáng có khi đọc bài trên mạng. Nhiều lời khuyên quen thuộc được hình thành từ thời nhà ở chủ yếu là nhà một tầng có sân, và khi áp thẳng vào căn hộ tầng hai mươi thì nhiều chi tiết không còn khớp.
Ví dụ: lời khuyên về sân, cổng, hướng cổng gần như không áp dụng được cho chung cư. Lời khuyên về việc bố trí giếng trời chỉ có nghĩa với nhà ống. Lời khuyên về chống mối chủ yếu dành cho nhà sát đất.
Khi một lời khuyên không khớp với dạng nhà của bạn, điều đó không có nghĩa nhà bạn có vấn đề — nó chỉ có nghĩa lời khuyên đó viết cho hoàn cảnh khác.
Khi chuyển từ dạng này sang dạng khác
Người chuyển từ nhà ống hoặc nhà cấp bốn lên chung cư hay gặp một giai đoạn hụt hẫng, và thường vì ba thứ: không còn chỗ để đồ ngoài trời, không phơi được như trước, và mọi thay đổi đều phải xin phép.
Ngược lại, người chuyển từ chung cư về nhà đất thì gặp khối lượng bảo trì tăng hẳn — mái, sân, cống, cây cối đều thành việc của mình.
Biết trước hai điều này thì giai đoạn chuyển tiếp nhẹ hơn nhiều. Và trong cả hai chiều, lời khuyên chung là sống ba tháng rồi mới quyết định sửa gì — nhu cầu thật chỉ lộ ra sau khi ở.
Tóm lại
Nhà ống thì lo ánh sáng phần giữa, cầu thang và tường giáp ranh. Chung cư thì lo thông gió theo số mặt thoáng, tiếng ồn từ trên xuống, và nhớ rằng phần vỏ không thuộc về mình. Nhà cấp bốn thì lo mái, nền và ngập. Nhà tập thể cũ thì lo điện, nước và phần cơi nới.
Bốn thứ chung cho mọi dạng — an toàn điện gas, chống thấm, ánh sáng, thông gió — làm trước. Và khi đọc một lời khuyên, hãy hỏi nó được viết cho dạng nhà nào.