Ghi ngày giỗ và ngày kỵ trong nhà: âm hay dương, và cách để không quên

Mục này đã có bài giải thích vì sao Tết mỗi năm một ngày và tháng nhuận từ đâu ra. Bài này dùng chính kiến thức đó cho một việc rất cụ thể trong mỗi nhà: ghi và nhớ ngày giỗ, ngày kỵ.

Chuyện quên ngày giỗ xảy ra nhiều hơn người ta tưởng, và gần như luôn vì cùng một lý do: ngày được tính theo âm lịch, còn đời sống hằng ngày thì chạy theo dương lịch.

Vì sao mỗi năm rơi vào một ngày dương khác nhau

• Tháng âm lịch theo chu kỳ mặt trăng, dài khoảng 29 hoặc 30 ngày.
• Mười hai tháng âm ngắn hơn một năm dương khoảng mười một ngày.
• Nên cùng một ngày âm sẽ lùi dần so với dương lịch qua từng năm.
• Cứ vài năm lại có một tháng nhuận để kéo hai lịch khớp lại, và năm đó ngày dương nhảy về phía sau.
• Kết quả: không có công thức nhẩm nhanh nào — phải tra, hoặc dùng công cụ quy đổi.

Ghi cái gì vào sổ nhà

1. Ngày âm: ngày và tháng âm lịch, ghi rõ là âm.
2. Ngày dương tương ứng của năm mất, nếu biết — đây là mốc gốc để đối chiếu về sau.
3. Năm mất theo dương lịch, và năm can chi nếu nhà có ghi.
4. Quan hệ với gia đình, ghi rõ để đời sau còn hiểu.
5. Nhà nào chủ trì, và nếp nhà làm vào chính ngày hay làm vào cuối tuần gần đó.
6. Ghi luôn nguồn thông tin: ai kể, lấy từ giấy tờ nào — sau này có ai hỏi thì biết đường tra lại.

Khi thông tin trong nhà không khớp nhau

• Chuyện rất thường, nhất là với người mất đã lâu và với các nhánh ở xa nhau.
• Nguyên nhân hay gặp: một bên nhớ ngày âm, một bên nhớ ngày dương, rồi qua vài chục năm thành hai ngày khác hẳn.
• Nguyên nhân khác: mất sau nửa đêm — có nhà tính sang ngày hôm sau, có nhà không.
• Đối chiếu với giấy tờ nếu còn, và hỏi người lớn tuổi nhất còn nhớ.
• Không thống nhất được thì để người lớn trong nhà quyết, rồi ghi lại luôn quyết định đó kèm ngày ghi — để lần sau khỏi bàn lại từ đầu.

Đưa vào lịch điện thoại cho khỏi quên

• Nhiều ứng dụng lịch có tuỳ chọn lặp theo âm lịch; nếu có thì dùng, đó là cách gọn nhất.
• Không có thì tra trước năm tới mười năm rồi nhập tay từng mốc — mất một buổi, xong là yên nhiều năm.
• Đặt hai lần nhắc: một lần trước bảy tới mười ngày để còn thu xếp, một lần trước một ngày.
• Ghi ngay trong tiêu đề sự kiện cả ngày âm lẫn ngày dương, để nhìn là biết.
• Chia sẻ lịch đó cho anh chị em thay vì mỗi người tự nhớ.
• Người lớn tuổi thì in ra giấy dán chỗ dễ thấy — không phải ai cũng dùng lịch trên điện thoại.

Gặp tháng nhuận thì làm sao

• Nếu ngày giỗ rơi vào tháng có nhuận, năm đó tháng ấy xuất hiện hai lần.
• Các nhà xử lý khác nhau: có nhà làm vào tháng chính, có nhà làm vào tháng nhuận, có nhà làm cả hai lần với quy mô khác nhau.
• Không có một quy tắc chung cho mọi gia đình — đây là nếp nhà, nên hỏi người lớn trong nhà.
• Chốt một lần rồi ghi lại, để những năm nhuận sau không phải bàn lại.
• Người sinh vào tháng nhuận cũng gặp câu hỏi tương tự với ngày sinh âm lịch.

Nhà ở xa nhau và nhà nhiều nhánh

• Chốt sớm và báo sớm quan trọng hơn chốt được ngày lý tưởng — người ở xa cần thời gian thu xếp.
• Một người giữ lịch chung và nhắc, thay vì ai cũng tưởng người khác nhắc.
• Nhóm nhắn tin của gia đình là chỗ tiện nhất để dán lại lịch mỗi đầu năm.
• Ai không về được thì nói trước, đừng để tới sát ngày.
• Đừng đổi ngày nhiều lần; mỗi lần đổi là một vòng thu xếp lại cho tất cả.

Mấy loại ngày khác cũng nên ghi cùng một chỗ

• Ngày mất và ngày an táng là hai ngày khác nhau; nhiều nhà chỉ nhớ một trong hai.
• Ngày giỗ đầu và giỗ hết có nếp riêng ở nhiều gia đình, nên ghi rõ năm.
• Ngày kỵ của dòng họ, nếu nhà mình có sinh hoạt chung với họ tộc.
• Ngày làm lễ chung của cả họ, thường do một nhà chủ trì luân phiên.
• Ghi hết vào một chỗ thay vì rải trong nhiều quyển sổ và nhiều điện thoại.

Khi chuyển từ trí nhớ sang giấy tờ

• Người nhớ rõ nhất thường là người lớn tuổi nhất, và đó cũng là lý do nên ghi sớm.
• Ngồi hỏi một buổi và ghi ngay tại chỗ, đừng để về nhà rồi nhớ lại.
• Ghi âm buổi nói chuyện nếu được phép — nhiều chi tiết chỉ nhận ra giá trị khi nghe lại.
• Hỏi cả những chuyện quanh ngày đó: người ấy làm nghề gì, sống ở đâu, có gì đáng nhớ.
• Đó không còn là việc ghi lịch nữa, mà là giữ lại phần lịch sử mà không giấy tờ nào có.

Lập một sổ ngày của gia đình

1. Một quyển sổ hoặc một bảng tính, miễn là có hai bản: một bản giấy, một bản lưu trên mạng.
2. Mỗi người một dòng, đủ các mục ở phần trên.
3. Ghi thêm ngày sinh và ngày cưới của người trong nhà cho tiện một thể.
4. Ghi ngày cập nhật mỗi lần sửa, và ghi ai sửa.
5. Gửi bản sao cho ít nhất một người nữa — sổ chỉ có một bản là sổ dễ mất.
6. Đọc lại mỗi năm một lần, thường là dịp đầu năm.

Việc này nghe khô khan, nhưng nó là thứ giữ được ký ức của gia đình khi những người nhớ rõ nhất không còn nữa.

Chuẩn bị cho ngày đó

• Lên danh sách việc và chia ra từ sớm, thay vì dồn hết cho một người vào ngày cuối.
• Mua sắm trước một hai hôm với thứ để được, và để phần tươi sống mua sát ngày.
• Thức ăn nấu nhiều thì chú ý bảo quản: để nguội rồi mới cất tủ lạnh, chia hộp nhỏ cho nhanh nguội.
• Cơm và món có tinh bột để lâu ngoài nhiệt độ phòng là rủi ro thật; hâm lại không phá được độc tố đã sinh ra.
• Bếp đông người thì dễ xảy ra tai nạn — cán chảo xoay vào trong, không để khăn giấy sát bếp, và cháy dầu thì đậy vung chứ đừng đổ nước.
• Nhang đèn thắp có người trông, và tắt hết trước khi mọi người ra về.

Mấy chỗ nên tỉnh táo

• Công cụ quy đổi trên mạng có thể lệch nhau quanh chỗ giao tháng và quanh tháng nhuận — đối chiếu hai nguồn nếu thấy quan trọng.
• Giờ đổi ngày cũng chưa thống nhất: có cách tính cho ngày mới bắt đầu từ 23 giờ, có cách giữ mốc nửa đêm.
• Đừng để việc chọn ngày làm lỡ việc có hạn — giấy tờ và lịch hẹn y tế không chờ.
• Ai bảo làm sai ngày là mang tội nặng thì nên được hỏi lại; gia đình nào thu xếp được thế nào thì làm thế ấy, và tấm lòng không đo bằng tờ lịch.
• Cảnh giác với dịch vụ chào bán lễ lạt kèm lời hù doạ quanh chuyện quên ngày.

Một điều đáng nhớ

Phần khó của ngày giỗ không nằm ở nghi thức mà nằm ở khâu ghi chép — và đó lại là phần dễ làm nhất, chỉ cần một buổi ngồi tra và một chỗ lưu tử tế.

Làm xong một lần thì nhiều năm sau cả nhà đỡ hẳn, và không ai phải gọi điện hỏi nhau năm nay rơi vào ngày nào.

Câu hỏi thường gặp