Chữ “khí” trong phong thuỷ và luồng gió thật trong nhà: chỗ hai thứ gặp nhau, chỗ chúng tách ra
Mục Kiến thức nền đã có bài vẽ bản đồ các nhánh phong thuỷ, bài về những chữ không có định nghĩa chung, bài về ba lớp giải thích của một lời dặn cũ. Bài này đi vào chữ quan trọng nhất của cả hệ thống: khí. Gần như lời khuyên phong thuỷ nào về nhà ở cũng quy về khí: khí tụ thì tốt, khí tán thì hao, khí xung thì hại. Cùng lúc đó, người làm kỹ thuật nói về thông gió, đối lưu, độ ẩm, chất lượng không khí. Hai cách nói này có lúc trùng nhau tới bất ngờ, có lúc đi hai ngả hoàn toàn khác.
Khí trong sách phong thuỷ là gì
Trong các sách phong thuỷ cổ, khí là một khái niệm rộng: một thứ năng lượng vô hình chảy trong trời đất, theo gió mà tán, gặp nước thì dừng. Câu kinh điển thường được trích là khí “thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ”, nghĩa là gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng lại. Chính tên gọi phong thuỷ (gió và nước) đến từ ý này.
Khí trong nghĩa này không đo được bằng dụng cụ. Nó là một khái niệm triết học, gắn với âm dương, ngũ hành. Nhưng nhiều lời khuyên cụ thể về nhà ở lại được diễn đạt bằng hình ảnh dòng khí chảy qua cửa, qua hành lang, qua phòng, và ở mức hình ảnh đó, khí rất giống không khí thật.
Chỗ hai cách nói trùng nhau
- “Cửa trước thẳng cửa sau, khí xuyên qua không tụ.” Về vật lý, hai cửa thẳng hàng tạo luồng gió lùa mạnh, nhất là khi có chênh lệch áp suất giữa hai mặt nhà. Gió lùa liên tục làm người ngồi giữa luồng khó chịu, bụi bay, giấy tờ tung. Lời khuyên đặt bình phong hay kệ chắn có tác dụng làm chậm và chia luồng gió.
- “Nhà kín, tối, ẩm là khí tù.” Về kỹ thuật, nhà không thông gió thì độ ẩm cao, nấm mốc, mùi, và nồng độ khí thải từ nấu ăn, từ người ở tích tụ. Hai cách nói gặp nhau gần như hoàn toàn.
- “Nhà có chỗ đón khí và chỗ thoát khí.” Kỹ thuật gọi là thông gió xuyên phòng và thông gió đối lưu: gió vào ở một phía, ra ở phía kia; khí nóng bốc lên và thoát ở chỗ cao. Giếng trời trong nhà ống làm đúng việc này.
- “Bếp phải thoát được khói.” Không cần bàn: khói, hơi dầu mỡ, và với bếp gas là sản phẩm cháy, phải được hút và thoát ra ngoài.
Chỗ chúng tách ra
- Khí đi theo hình dạng đồ vật: góc nhọn “bắn sát khí”, đồ tròn “làm khí mềm”. Không khí thật không bị góc tủ bắn đi đâu cả. Góc nhọn có ảnh hưởng thật là chuyện va vấp, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi, đó là lý do thực tế để bo góc.
- Khí đi theo hướng la bàn: cùng một ô cửa, quay hướng này thì đón khí tốt, quay hướng kia thì khí xấu, theo từng năm. Đây là phần của các trường phái dùng la bàn, không có đối ứng trong vật lý không khí. Phần có đối ứng thật của hướng là nắng và gió mùa.
- Vật phẩm “điều khí”: chuông gió, quả cầu pha lê, gương bát quái được cho là đổi dòng khí. Chúng không đổi được luồng không khí trong phòng. Quạt, cửa sổ, quạt hút thì đổi được.
🔴 Đừng để “giữ khí” làm nhà kín gió
Đây là chỗ hiểu lầm có hại thật. Một số người đọc câu “khí gặp gió thì tán” rồi suy ra phải đóng kín cửa, hạn chế mở cửa sổ để “giữ tài lộc”. Trong nhà phố, căn hộ hiện đại, đóng kín nghĩa là:
- Độ ẩm và nấm mốc tăng, nhất là mùa nồm.
- Khí thải từ nấu nướng, từ đốt nhang, từ đồ nội thất mới tích tụ.
- Với bếp gas, bình nước nóng dùng gas hay than trong phòng kín, nguy cơ ngộ độc khí là nguy cơ chết người.
Không có cách hiểu phong thuỷ nghiêm túc nào khuyên sống trong một căn nhà ngột ngạt. Khí tụ trong sách là khí lưu thông chậm và đều, không phải không khí đứng im.
Vài việc đo được để biết nhà mình “khí” ra sao
- Đo độ ẩm bằng một ẩm kế rẻ tiền. Kéo dài trên khoảng 70% là dấu hiệu nên tăng thông gió hoặc hút ẩm.
- Thử đường gió: mở cửa trước và cửa sau hoặc cửa sổ hai phía, cầm một sợi khói nhang hay một mảnh giấy mỏng đứng giữa nhà, xem gió đi đâu.
- Ngửi buổi sáng: mùi ẩm, mùi bếp còn đọng là dấu hiệu không khí không thay.
- Nhìn góc tường, sau tủ: vết mốc là bản đồ chính xác nhất của những chỗ không khí đứng.
Khi thầy phong thuỷ và kỹ sư nói khác nhau
Mục này có bài về bốn vai cùng nói về nhà. Với chuyện không khí, nguyên tắc đơn giản: phần nào liên quan tới an toàn (khí gas, khói, ẩm mốc ảnh hưởng sức khoẻ, kết cấu) thì nghe người kỹ thuật. Phần nào thuộc về cảm giác, bố trí cho yên tâm, mà không làm nhà kín hơn hay nguy hiểm hơn, thì theo phong thuỷ cũng không sao.
Một ví dụ: căn hộ hai mặt thoáng và căn hộ một mặt
Căn hộ có cửa sổ ở hai phía đối diện thông gió tự nhiên tốt hơn hẳn căn hộ chỉ có cửa ở một mặt, vì gió có đường vào và đường ra. Đây cũng là điều mà người xem phong thuỷ hay khen là “khí lưu thông”. Với căn hộ một mặt, quạt hút ở bếp và nhà vệ sinh, cửa thông gió phía trên cửa căn hộ, và thói quen mở cửa vào buổi sáng làm được phần lớn việc mà hướng gió tự nhiên không làm.
Nói gọn lại
Khí trong phong thuỷ là khái niệm triết học không đo được, nhưng nhiều lời khuyên về nhà ở mượn hình ảnh dòng khí và trùng khá sát với thông gió thật: tránh gió lùa thẳng, tránh nhà tù đọng, có chỗ vào chỗ ra, bếp phải thoát khói. Phần đi theo góc nhọn, hướng la bàn, vật phẩm là phần quy ước. Đừng vì “giữ khí” mà đóng kín nhà; khí tụ không phải là không khí đứng im.