Ngày sinh và tuổi ở nơi công khai: nói tới đâu, và vì sao nên cân

Trong mấy việc liên quan tới tuổi, ngày sinh là dữ kiện được hỏi nhiều nhất: tra mệnh, tra hướng, xem hợp tuổi, chọn ngày. Đưa nó ra là chuyện quá bình thường.

Nhưng cùng dãy số ấy còn có một vai khác mà ít người nghĩ tới lúc gõ nó vào một ô trống: ngày sinh là một trong những thứ được dùng để xác minh bạn là bạn.

Ngày sinh không chỉ dùng để tra tuổi

Khi gọi tới tổng đài ngân hàng, khi làm thủ tục ở một cơ quan, khi lấy lại một tài khoản bị khoá — thứ người ta hỏi để xác nhận danh tính thường gồm họ tên, số giấy tờ và ngày sinh.

Ba dữ kiện đó ghép lại thành một bộ. Và một bộ thì yếu đi khi từng phần của nó nằm rải rác ở những chỗ công khai.

Đây không phải chuyện đáng hoảng, vì bản thân ngày sinh không mở được cái gì cả. Nó chỉ đáng để cân nhắc, giống như người ta cân nhắc trước khi dán số nhà kèm số điện thoại lên một tờ rao.

Mấy chỗ hay để lộ mà không để ý

Mạng xã hội. Ngày sinh hiện công khai để bạn bè chúc mừng — tiện thật, nhưng nó hiện với cả người không quen.

Ảnh chụp giấy tờ. Gửi ảnh căn cước cho một nơi nào đó rồi ảnh nằm mãi trong hộp tin nhắn. Đây là chỗ lộ nhiều dữ kiện nhất chỉ trong một lần.

Các ô nhập không rõ. Nhiều biểu mẫu hỏi ngày sinh mà không nói dùng để làm gì. Hỏi lại một câu trước khi điền là việc hoàn toàn bình thường.

Công cụ tra cứu trên mạng. Tra tuổi, tra mệnh, tra vận — chúng cần ngày sinh để làm việc của mình, nên nếu định tra thì cũng nên biết mình đang gửi dữ kiện gì cho ai.

Nhóm trò chuyện đông người. Nhờ tra hộ rồi gửi cả ngày sinh của mình và của người nhà vào một nhóm mấy trăm người là chuyện xảy ra thường xuyên.

Khi người quen hỏi tuổi

Trong đời thường thì hỏi tuổi là phép lịch sự chứ không phải dò xét — người Việt cần biết tuổi để xưng hô cho phải.

Và ở đây có một điều tiện: nói năm sinh là đủ cho gần như mọi nhu cầu xã giao. Xưng hô cần năm, xem hợp tuổi cần năm, con giáp cần năm. Ngày và tháng chỉ cần khi người ta tra sâu hơn, và lúc đó bạn biết rõ mình đang đưa cho ai, để làm gì.

Nếu ai đó hỏi đủ ngày tháng năm trong một hoàn cảnh không rõ ràng — người lạ, qua điện thoại, trong một nhóm đông — thì hỏi ngược lại một câu là hợp lẽ: “Anh chị cần để làm gì ạ?” Người có lý do thật trả lời ngay và không phật ý.

Khi tuổi bị dùng để xếp chỗ

Một chuyện khác, không liên quan tới bảo mật mà liên quan tới công bằng.

Tuổi đôi khi được dùng để quyết những việc không nên quyết bằng tuổi: nhận ai vào làm, hợp tác với ai, giao việc cho ai. Người bị loại vì tuổi thường không được nói cho biết lý do, nên họ cũng không có cách nào phản hồi.

Nếu bạn là người đang cân nhắc như vậy, đáng dừng lại một nhịp: bạn đang dùng một dữ kiện không nói gì về năng lực để quyết một việc về năng lực. Còn nếu bạn là người bị hỏi tuổi trong hoàn cảnh đó, bạn hoàn toàn có thể trả lời rằng mình muốn bàn về công việc trước.

Ngày sinh của trẻ nhỏ

Đây là chỗ nên cẩn trọng hơn, vì đứa trẻ không tự quyết được và dữ kiện thì theo nó suốt đời.

Ảnh giấy khai sinh đăng lên mạng, bài mừng đầy tháng kèm đủ ngày giờ sinh, hay ảnh chụp giấy tờ bệnh viện — mấy thứ này rất phổ biến và cũng rất khó rút lại.

Cách gọn: mừng thì cứ mừng, chỉ là đừng đăng giấy tờ. Một tấm ảnh đứa bé không kèm số nào thì vẫn đủ vui cho người thân.

Nếu đã lỡ công khai

Không cần làm gì gấp, nhưng có mấy việc đáng làm dần:

Xem lại phần hiển thị ngày sinh trên các tài khoản mạng xã hội và đặt về chế độ hẹp hơn. Dọn những ảnh giấy tờ còn nằm trong các hộp tin nhắn cũ. Và quan trọng hơn cả: những lớp bảo vệ thật sự thì nằm ở chỗ khác — mật khẩu riêng cho từng nơi quan trọng, và bật xác thực hai bước ở những tài khoản dính tới tiền.

Nếu nghi có người dùng thông tin của bạn để làm gì đó, đừng tự xoay — hỏi thẳng ngân hàng nơi bạn mở tài khoản, và nếu là việc liên quan tới lừa đảo thì trình báo cơ quan công an. Đó là hai chỗ giải quyết được thật.

Ghi lại cho chính mình

Nghe hơi ngược, nhưng nhiều người lại không có chỗ nào ghi đàng hoàng ngày sinh của người trong nhà — nhất là của ông bà, và nhất là ngày âm.

Một trang ghi tay hoặc một tệp có đặt mật khẩu, để ở chỗ người trong nhà biết, giải quyết được việc đó mà không cần công khai với ai. Và khi cần tra gì thì có sẵn, khỏi phải đi hỏi vòng quanh rồi mỗi người nhớ một kiểu.

Ba điều gọn lại

Một, ngày sinh vừa là dữ kiện để tra tuổi vừa là một phần của bộ xác minh danh tính — biết cả hai vai thì cân nhắc dễ hơn.

Hai, năm sinh là đủ cho gần như mọi nhu cầu xã giao; đủ ngày tháng năm chỉ nên đưa khi bạn biết rõ đưa cho ai và để làm gì.

Ba, với trẻ nhỏ thì mừng cứ mừng nhưng đừng đăng giấy tờ — đứa trẻ không tự quyết được, còn dữ kiện thì theo nó suốt đời.