Gọi thợ: chuẩn bị năm phút để họ mang đúng đồ và báo đúng giá
Vòi nước rỉ, điện chập chờn, cửa kẹt, máy lạnh không mát. Gọi thợ thì dễ, nhưng cuộc gọi kéo dài ba mươi giây với nội dung "anh qua xem giúp em cái vòi" thường dẫn tới ba chuyện: thợ tới không mang đủ đồ, phải đi mua rồi quay lại, và giá báo lúc đầu khác giá cuối cùng.
Phần lớn chuyện đó gỡ được ngay trong cuộc gọi, bằng vài phút chuẩn bị trước. Bài này là danh sách những gì nên tra và nên nói.
Năm phút trước khi bấm gọi
Đi tới chỗ hỏng và ghi lại bốn thứ:
Nó hỏng thế nào. Không phải "hỏng rồi" mà là hiện tượng cụ thể: rỉ liên tục hay chỉ khi mở, kêu lúc nào, mất điện cả nhà hay chỉ một ổ, không mát hay không chạy.
Từ khi nào và có gì xảy ra trước đó không. Sau một trận mưa, sau khi nhà sửa gì đó, sau khi cắm thêm thiết bị. Chi tiết này thường chỉ thẳng ra nguyên nhân.
Nhãn và thông số của thiết bị. Chụp ảnh cái tem dán trên máy, trên mặt sau, hoặc trong cánh cửa. Có mã máy thì thợ biết ngay nên mang linh kiện gì.
Ảnh và video ngắn. Một đoạn mười giây quay chỗ hỏng nói được nhiều hơn năm phút mô tả bằng lời. Gửi trước qua tin nhắn.
Nói gì trong cuộc gọi
Thứ tự dễ nghe nhất: hỏng cái gì → hiện tượng → từ bao giờ → nhà ở đâu → hỏi giá và thời gian.
Mấy câu nên hỏi thẳng, và hỏi trước khi thợ tới:
- Có phí đi lại hoặc phí kiểm tra không, kể cả khi không sửa? Đây là khoản hay gây khó chịu nhất vì không ai nói trước.
- Nếu phải thay linh kiện thì báo giá trước hay thay luôn? Chốt là phải báo trước.
- Có bảo hành phần sửa không, bao lâu?
- Khoảng mấy giờ tới? Hỏi khung giờ chứ đừng nhận câu "chút nữa".
Ghi lại câu trả lời, hoặc tốt hơn là trao đổi qua tin nhắn. Không phải để phòng ai, mà vì vài ngày sau chính mình cũng không nhớ chính xác đã thoả thuận gì.
Dọn đường trước khi thợ tới
Việc này tiết kiệm thời gian cho cả hai bên, và thời gian thường là tiền.
Dọn trống lối đi tới chỗ hỏng, dời đồ dễ vỡ ra xa, và biết trước van khoá nước ở đâu, cầu dao ở đâu. Nếu chưa biết thì đây là lúc đi tìm — không phải lúc nước đang chảy.
Nhà chung cư thì kiểm luôn quy định của toà nhà: có phải đăng ký với ban quản lý không, thợ ngoài có được vào không, giờ nào được làm việc gây tiếng ồn. Thợ tới rồi mới bị chặn ở sảnh là chuyện hay xảy ra.
Và nếu chỗ hỏng nằm ở phần chung — đường ống trục, mảng tường chung, hệ thống điện của toà nhà — thì việc đầu tiên là báo ban quản lý chứ không phải gọi thợ riêng.
Trong lúc thợ làm
Có mặt, nhưng đừng đứng kè kè. Ở gần đủ để trả lời khi được hỏi là vừa.
Hai thời điểm nên có mặt hẳn: lúc thợ vừa xem xong và nói nguyên nhân, và lúc họ chuẩn bị thay hay đục cái gì. Đây là hai lúc quyết định, và cũng là lúc mình còn dừng lại được.
Nếu thợ nói phát sinh, hỏi ba câu: phát sinh này bắt buộc hay có thể để sau, thêm bao nhiêu tiền, và có cách nào rẻ hơn không. Ba câu này bình thường và người làm nghề tử tế không phật ý.
Riêng phần điện, gas và kết cấu thì đừng tự đề xuất cách làm theo ý mình. Nếu thấy không yên tâm thì dừng lại và hỏi thêm người khác, chứ đừng thương lượng cho rẻ ở đúng mấy phần đó.
Sau khi xong: ba việc năm phút
Thử tại chỗ, trước mặt thợ. Mở nước, bật thiết bị, đóng mở cửa vài lần. Thử sau khi thợ về thì có chuyện gì cũng phiền cả hai bên.
Chụp ảnh chỗ đã sửa và giữ hoá đơn hoặc tin nhắn chốt tiền. Với phần bị che lại — trong tường, dưới sàn — thì chụp trước khi che là việc quan trọng nhất trong cả buổi.
Ghi một dòng vào sổ nhà: ngày nào, hỏng gì, ai sửa, thay cái gì, hết bao nhiêu, bảo hành tới khi nào. Dòng này rất có giá trị khi vài tháng sau nó hỏng lại — và khi bán nhà hoặc trả nhà thuê.
Lưu số và ghi chú về người làm được việc
Sau vài lần, mình sẽ có một danh sách nhỏ. Đừng chỉ lưu số — ghi kèm vài chữ: làm việc gì, giá thế nào, đúng hẹn không, có giải thích rõ không.
Vài chữ đó là thứ giúp lần sau gọi đúng người. Thợ giỏi phần điện chưa chắc mạnh phần nước, và người làm tốt việc nhỏ chưa chắc nhận việc lớn.
Và nếu ai làm tốt thì giới thiệu cho hàng xóm. Ở khu dân cư, một người thợ tử tế được nhiều nhà cùng biết là thứ có lợi cho tất cả — kể cả cho mình, vì họ sẽ nhận cuộc gọi của mình nhanh hơn.
Khi nào thì không nên gọi thợ ngay
Có mấy ca nên dừng lại trước đã.
Thiết bị còn bảo hành thì gọi đúng nơi bảo hành, vì thợ ngoài mở máy ra là mất quyền bảo hành. Kiểm phiếu hoặc hoá đơn trước.
Chỗ hỏng thuộc phần chung hoặc thuộc trách nhiệm của chủ nhà thì báo đúng người, đừng tự thuê rồi mới đòi lại tiền — chuyện đòi lại thường khó hơn tưởng.
Và ca ngược lại: có mùi gas, có khói, có dây điện nóng hoặc cháy xém, nước ngấm vào khu vực có điện — mấy thứ này thì ngắt nguồn nếu làm được an toàn, ra khỏi khu vực, và gọi ngay đơn vị chuyên trách. Đây không phải lúc tra cứu hay so giá.
Ba điều gọn lại
Một. Năm phút trước khi gọi: ghi hiện tượng cụ thể, mốc thời gian, chụp tem thiết bị, quay một đoạn mười giây và gửi trước.
Hai. Hỏi trước bốn câu — phí kiểm tra, có báo giá trước khi thay không, bảo hành, khung giờ tới — và trao đổi qua tin nhắn để còn lưu.
Ba. Phần bị che lại thì phải chụp ảnh trước khi che, và thử tại chỗ trước mặt thợ chứ đừng thử sau khi họ về.